Batılı anlamda roman ve hikâye türü bu dönemde etkin bir şekilde karşımıza çıkar. Tanzimat romanındaki gibi olmadık rastlantılara pek yer verilmez, yazar araya girip bilgilendirme yapmaz. Yazarlar eserde kişiliklerini gizler. Bu anlamda Tanzimat romanına göre oldukça başarılıdır. Ayrıca modern Türk romanının temeli bu döneme dayanır. Bu yazımızda Serveti Fünun dönemi roman özellikleri hakkında örnek romanlardan bahsederek bilgiler vereceğiz.
Serveti Fünun Dönemi Romanı
Bu dönemdeki baskı ve sansür nedeniyle bireysel konulara yönelen romancılar eserlerinde gerçeklerden kaçıp hayale sığınan gerçeklerle yüzleştiklerinde ise hayata küsen kahramanlar ortaya çıkarır.
Zira dönemin en başarılı sanatçısı olan Halit Ziya Uşaklıgil’in kaleme aldığı Batılı anlamda ilk romanımız olan Mai ve Siyah’ta bu durumu gözlemlemek mümkündür.
Roman kahramanı Ahmet Cemil’in hayalleri vardır. Hayalleri gerçekleşmeyince hayatın gerçekliğiyle karşı karşıya kalır. Hayali olan yeni Edebiyat anlayışıyla yazdığı eser beğenilmeyince kitabı yırtar ve sobada yakar. Gerçeklerden kaçış teması göze çarpar.
Bu dönem romanlarında sanatçılar ağır ve ağdalı bir dil kullanmıştır. Romanlar sonrasında günümüz Türkçesine uyarlanmıştır.
Genetik miras faktörü de bu romanlarda göze çarpar. Örneğin Batılı anlamda ilk başarılı romanımız olan Aşk-ı Memnu‘da bunu gözlemleyebiliriz. Romandaki Bihter karakteri annesine benzemek istemez fakat tıpkı annesinin geçmişte yaptığı gibi kocasına ihanet eder, onu aldatır. Annesi Firdevs Hanım’dan genetik özellikler kızı Bihter’e geçmiştir.
Facia ile biten sonları yine bu dönemde görmek mümkündür. Mesela Mehmet Rauf’un yazmış olduğu Türk Edebiyatının ilk psikolojik romanı sayılan Eylül’de konakta çıkan yangında Suat Hanım, Süreyya Bey ve Necip can verir. Diğer yandan Aşk-ı Memnu’da ise Bihter romanın sonunda intihar eder.
Yasak aşk teması bu dönem romanlarında oldukça yaygındır.
Serveti Fünun Dönemi Roman Özellikleri
- Roman ve hikayede Batılı anlamda ilk başarılı eserler verilir. Roman ve hikaye tekniği güçlüdür. Ahmet Mithat gibi anlatıcı araya girip bilgi vermez.
- Halit Ziya bu dönemde roman-hikayenin en güçlü temsilcisidir.
- Aile içi romanlar yazarlar.
- Genetik miras formülü eserlerde mevcuttur.
- Düş kırıklığı, facia ile biten aşklar, hayal-hakikat çatışması, kaçış ve uzaklaşma teması hâkimdir.
- Ağır ve süslü bir dil kullanılır.
- Realizm, natüralizm akımlarından etkilenmişlerdir.
- Yer İstanbul’dur.
Dönemin Romancıları ve Eserleri
Halit Ziya Uşaklıgil’in Romanları: Mai ve siyah, Aşk-ı Memnu, Kırık Hayatlar, Sefile, Nemide, Bir Ölünün Defteri, Ferdi ve Şürekası.
Mehmet Rauf’un Romanları: Eylül, Genç Kız Kalbi, Son Yıldız, Halas.
Hüseyin Cahit Yalçın’ın Romanları: Nadide, Hayal İçinde.
Yazı Önerisi: